De afgelopen weken stond er bij ons thuis één missie centraal: tanden poetsen met onze tweejarige peuter. Klinkt simpel, maar iedereen met een peuter weet: dat is het vaak niet. Toch zijn we inmiddels op een punt dat het (meestal) vanzelf gaat. En die ervaring heeft me iets geleerd over leiderschap, routines en motivatie, maar ook over hoe we mentale gezondheid net zo vanzelfsprekend kunnen maken als tandenpoetsen.

Leiderschap: het belang dat jij uitstraalt

Wat me opviel, is dat het bij mij vaak drama was, en bij mijn vriend niet. Kennelijk voelde mijn dochter bij mij de ruimte om te weigeren. En eerlijk: ik maakte het niet belangrijk genoeg. Ik straalde uit dat er een uitweg was. Mijn vriend niet. Dat zette me aan het denken: kinderen voelen haarfijn aan hoeveel urgentie je ergens achter zet. En dat geldt niet alleen voor tandenpoetsen, maar ook voor hoe we omgaan met mentale gezondheid. Als wij als volwassenen uitstralen dat het optioneel is, of dat het wel “een keertje” kan, nemen jongeren dat over.

Daarom hebben we er een vaste routine van gemaakt: elke ochtend en elke avond poetsen. Eerst was er strijd, maar inmiddels vraagt ze er soms zelf om. Omdat het gewoon bij de dag hoort. Zo werkt het ook met mentale gezondheid: praten over gevoelens, benoemen hoe het gaat, er dagelijks ruimte voor maken. Hoe vaker je het doet, hoe normaler het wordt. Daarom beginnen wij op het VO het liefst in jaar 1, zodat het van meet af aan ingebed raakt in leren en leven.

Autonomie en plezier maken het makkelijker

Wat ons enorm hielp, was haar keuzes geven. Ze mag zelf bepalen waar ze zit tijdens het poetsen – op een stoel, op de grond, of zelfs in de maxi-cosi van haar broertje. Het maakt niet uit, zolang het maar gebeurt. Die autonomie maakt het makkelijker. En ook dit geldt voor mentale gezondheid: jongeren moeten iets kunnen kiezen, hoe klein ook. Hetzelfde geldt voor docenten. Zij moeten de ruimte voelen om er op hun manier mee aan de slag te gaan. Dat verlaagt de drempel.

Nog iets wat werkt: plezier maken. We zingen liedjes, maken grapjes, laten haar in de spiegel kijken. Door er lucht in te brengen, gaat het ineens veel makkelijker. Zo is het ook met mentale gezondheid. Het hoeft niet altijd zwaar en beladen te zijn. Een spelletje, een metafoor, een creatieve werkvorm – alles wat speelsheid toevoegt, helpt om ermee bezig te zijn. Juist door het licht te maken, leren jongeren vaardigheden die ze hun hele leven nodig hebben.

En juist in de drukte blijkt hoe belangrijk consistentie is. Niet alleen poetsen als er tijd is, maar ook als we haast hebben. Omdat het altijd belangrijk is. Precies zo met mentale gezondheid: structureel aandacht geven, óók – of juist – wanneer het druk is.

Van poetsgewoonte naar preventiesysteem

Dat brengt me bij een bredere les: het tandartsensysteem is gebouwd op preventie. Vanaf het tweede jaar ga je standaard met je kind naar de tandarts. Niet omdat er al gaatjes zijn, maar om te voorkomen dat ze ontstaan. We accepteren dat als vanzelfsprekend. Met mentale gezondheid doen we het tegenovergestelde: we wachten vaak tot het misgaat. Terwijl zorgen voor jezelf, je emoties begrijpen en je veerkracht opbouwen misschien wel het allerbelangrijkste is. Stel je voor dat we mentale gezondheid net zo preventief en structureel zouden benaderen als tandverzorging – hoeveel leed zouden we dan besparen?

Daarom werken wij op scholen. Daar bereiken we álle jongeren, niet alleen degenen die al klachten hebben. Scholen zijn dé plek waar preventie kan beginnen. Maar er zijn meer plekken denkbaar: sportclubs, buurthuizen, werkplekken of zelfs de wachtkamer bij de huisarts. Hoe meer vanzelfsprekende momenten we creëren om te investeren in onze mentale gezondheid, hoe normaler het wordt – net als tandenpoetsen.

Door tandenpoetsen een vast onderdeel van de dag te maken, leer ik mijn kind een levenslange gewoonte. Wat als we dat ook zouden doen met mentale gezondheid? Niet iets voor “als er tijd is” of “als het nodig is”, maar iets dat we elke dag doen. Zodat kinderen opgroeien met de overtuiging: goed zorgen voor je hoofd is net zo normaal als goed zorgen voor je tanden.

In de afgelopen jaren hebben we met Psychologie in het Onderwijs veel gepionierd. We waren een van de eersten die mentale gezondheid binnen scholen belangrijk maakten. Samen met scholen hebben we op talloze manieren gezocht naar hoe en waar we dit het beste een plek kunnen geven. Inmiddels hebben we het ideale scenario (zo goed als) ontdekt. Nieuwsgierig? Bekijk het hier.